Dziennik_

„Ten, kto nie cierpi wskutek poznania, nie poznał nic”[1]   Podstawą w zrozumieniu cierpienia jest jego bezpośrednie doświadczanie. Tylko wtedy możemy powiedzieć, że to a to zachodzi lub nie zachodzi. Rozważanie cierpienia wyłącznie na gruncie teoretycznym mija się z celem, i jest w najwyższym stopniu próżnością, z której nic nie wynika. Dostojewski nie próżnował, sam [...]

Dwudziestopięcioletni Fiodor Dostojewski jesienią 1846 roku postanawia zostać największym pisarzem Rosji. Można się domyślać, że nie jest to decyzja nieprzemyślana, którą młody jeszcze Dostojewski rzuca na wiatr, ponieważ z taką myślą nosi się co najmniej od lat ośmiu. Jednak oświadczenie owej decyzji przebiegło już w atmosferze młodzieńczej żarliwości oraz buntowniczego gniewu. Otóż pewnego dnia Fiodor [...]

„Bracia Karamazow” to przede wszystkim powieść o charakterze realistycznym z elementami wątków psychologicznych, filozoficznych, ubrana jak zresztą większość dzieł Dostojewskiego, w wątek kryminalny. Fabuła powieści została oparta na głośnej i skandalicznej kronice rodzinnej, wplecionej w społeczno-obyczajowy krajobraz Rosji lat sześćdziesiątych XIX w. Jednak nie jest ona pozbawiona fundamentalnych dla Dostojewskiego elementów biograficznych, takich jak śmierć [...]

„Cierpienie nie mierzy się podług zewnętrznego podrażnienia bądź lokalnej dolegliwości organizmu, lecz podług sposobu jego odczuwania i odbijania się w świadomości”[1]. Prześmiewca wartości, piewca nicości, samotnik, indywidualista, dla którego człowiek jest niczym więcej jak chorym nieuleczalnie na cierpienie, samotność i śmierć nieudanym zwierzęciem. Nie pragnąć, cieszyć się czy płakać, nie kochać, oddychać, wariować i wzdychać, [...]

„A była tam duża trzoda świń, pasących się na górze. Prosiły Go więc (złe duchy), żeby im pozwolił wejść w nie. I pozwolił im. Wtedy złe duchy wyszły z człowieka i weszły w świnie, a trzoda ruszyła pędem po urwistym zboczu do jeziora i utonęła. Na widok tego, co zaszło, pasterze uciekli i rozpowiedzieli to [...]

„Otwarta poprzez trwogę nieoznaczoność świata, odsłania nicość tego, o co można się troskać, tzn. niemożliwość projektowania nie na ufundowaną pierwotnie w tym, co objęte zatroskaniem, możność bycia egzystencji”[1]. Martin Heidegger jest człowiekiem o silnym poczuciu nieidentyczności z tym, co jest, kimś, kto próbuje siebie i swoich słuchaczy otworzyć na Bycie inne niż dookolny byt. Bywa [...]

„Nie potrafiłem stać się nie tylko człowiekiem złym, ale zgoła żadnym: ani złym, ani dobrym, ani łotrem, ani uczciwym, ani bohaterem, ani nędznym robakiem. Teraz zaś dokonuję żywota w swoim kącie, drażniąc siebie gorzką i na nic nieprzydatną pociechą, że człowiek rozumny po prostu nie może na serio kimś się stać, kimś staje się jedynie [...]

“Lecz ile jest rodzajów zdań? Stwierdzanie, pytanie i rozkaz? – Istnieje niezliczona ich ilość; niezliczona ilość sposobów użycia tego wszystkiego, co zwiemy “znakiem”, “słowem”, “zdaniem”. I mnogość ta nie jest czymś stałym, raz na zawsze danym; powstają bowiem, można rzec, nowe typy języka, nowe gry językowe, a inne stają się przestarzałe i idą w zapomnienie. [...]

4 lipca 1867 roku. Dostojewscy późnym wieczorem przyjechali do Baden. 5 lipca. Dostojewski wziął 15 napoleondorów od Ani, u której pieniądze były na przechowaniu i poszedł na ruletę. Wrócił, powiedział, że przegrał wszystko. „Zostało jeszcze 50 napoleondorów – pisze Ania – mamy więc za co żyć”. Było postanowione, że Dostojewski chodzi na ruletę tylko raz [...]

Mimo że Freud nie był filozofem w ścisłym tego słowa znaczeniu, jego koncepcje funkcjonowania umysłu ludzkiego, odrzucające racjonalność ludzkich wyborów i zachowań na rzecz czynników irracjonalnych i emocjonalnych, wywarły ogromny wpływ na filozofów, uczonych i artystów przełomu XIX i XX wieku. Ma też ogromny, wciąż żywy wpływ na nauki o kulturze, religioznawstwo i inne nauki [...]

„Usiłując rozsupłać sznureczek i obróciwszy się do okna, do światła (wszystkie okna były pozamykane mimo zaduchu w pokojach), spuściła go na kilka sekund z oka i stanęła do niego tyłem. Rozpiął płaszcz, wydobył siekierę z pętli, lecz jeszcze nie wyjął jej całkiem, tylko przytrzymywał ręką pod okryciem. Ręce okropnie mu osłabły; wyraźnie czuł, jak z [...]

Niepospolity psycholog, obdarzony zdolnością odkrywania ciemnych motywów i zamierzeń ludzkich. Potrafi przekonania i poczynania ludzi wywieść z warunków, w których powstają, z otoczenia, z przynależności do danej grupy lub klasy społecznej, dzieląc ich brutalnie na panów i niewolników. Choć niejednokrotnie podkreśla swój amoralizm, tworzy nową moralność i to z pełną świadomością. Nietzsche jako jeden z [...]

Kiedy w 1861 roku Dostojewski pisze „Wspomnienia z domu umarłych”, uderzające jest to, że po doświadczeniach w syberyjskich zimnych przestrzeniach, pomiędzy wersami odczuwa się spokój. Natomiast w 1864 roku, kiedy Dostojewski pisze „Notatki z podziemia” w jego sercu i głowie, szaleje już żywioł. Dlaczego? Powodów jest wiele, aczkolwiek układają się one w jedną spójną całość. [...]

„Jeśli nie ma żadnych świętych więzów łączących ludzkość, jeżeli pokolenie za pokoleniem powstaje jak liście w puszczy, jeżeli jedno pokolenie przychodzi na zmianę drugiemu, jak następują po sobie śpiew ptaków w lesie, jeżeli pokolenia mijają, idąc przez życie jak okręt po morzu, jak wicher na pustyni, jak bezmyślne działanie, jeżeli wieczne zapomnienie zawsze czyha na [...]

Świadomość utraty tego, co najdroższe, miłości, przyjaźni, często umiłowania własnego dobytku, ale przede wszystkim wolności, przyprawia człowieka o zawrót głowy, mdłości, a niekiedy szaleństwo. Wartość owych dobrodziejstw zaczyna się wówczas mierzyć niejako od nowa, od początku, jak narodziny pierwszego dziecka, jego krzyk, płacz czy w końcu uśmiech. Zimna i wilgotna, słabo oświetlona cela, w której [...]

„Przebudzona z mroków braku świadomości, wola odnajduje siebie jako jednostkę w świecie lecz końca i bez granic, pośród niezliczonych jednostek, które wszystkie dążą, cierpią, błądzą – i jak po przykrym śnie śpieszy z powrotem, do dawnego braku świadomości. – Póki jednak tego nie osiągnie, pragnienia jej są bezkresne, roszczenia niewyczerpalne, a każde zaspokojone życzenie rodzi [...]

Fiodor Dostojewski urodził się 30 października 1821 roku w Moskwie w rodzinie szlacheckiej. Dzieciństwo, młodość, a nawet późniejsze lata upłynęły w czasach, kiedy w „mateczce Rosji” chłop był niewolnikiem, aczkolwiek sprzedawanym nie jak jajko, lecz co najmniej jak mendel jajek. Mikołaj I zabrania sprzedawać chłopów pojedynczo oraz rozbijania rodzin. Jednak cena człowieka jest nad wyraz [...]

„(…) konieczność kolejnego następstwa wszystkich postaci świadomości sprawia, że sama droga do nauki jest już nauką i – w konsekwencji – jest co do swej treści nauką o doświadczeniach świadomości. Doświadczenie, jakie świadomość czyni na sobie samej, może – zgodnie ze swoim pojęciem – obejmować sobą nie mniej niż pełny system tego doświadczenia, czyli całe [...]